SAM&ZO: Samen wonen, samen leven, samen doen

SAM&ZO in de Sittardse wijk Vrangendael is een bijzonder woonconcept. In 46 huurappartementen wonen mensen van verschillende leeftijden, achtergronden, talenten en zorgbehoeften samen. “SAM&Zo is een community waar iedereen zichzelf kan zijn, mee kan doen en van betekenis kan zijn”, zegt Mandy Moust (midden op foto), die er werkt als persoonlijk begeleider vanuit Radar. 

Het concept is ontstaan uit een droom van jongeren met een beperking (talenten) en hun ouders, samen met Radar, Daelzicht en ZOWonen: zelfstandig wonen, midden in de samenleving, zonder in een hokje te worden geplaatst. Het sleutelbegrip van SAM&ZO is wederkerigheid: wie hier woont, doet iets terug voor de ander. Mandy: “Het grote verschil met een reguliere woonvorm is dat bewoners op elkaar kunnen terugvallen waardoor niet alles via professionele zorg hoeft te lopen. Dat werkt al verrassend goed.” Mandy noemt als voorbeeld een talent die een nieuwe airfryer had gekregen maar niet wist hoe het apparaat werkte. Omdat de begeleiding geen tijd had, klopte zij op eigen initiatief aan bij de buurman die het haar wel meteen kon helpen. “We zitten hier nog maar kort, maar merken nu al dat bewoners zich vrijer voelen om zelf oplossingen te zoeken. Zo ontstaat er als vanzelf meer onderling contact en meer eigen regie.” 

De Zinvolle Dag 
De Zinvolle Dag is een integraal onderdeel van SAM&ZO. Mandy: “De Zinvolle Dag bestaat uit 21 dagdelen, zeven dagen per week een activiteit in de ochtend, middag en avond. Zo is er altijd iets te doen. De activiteiten zijn gericht op meedoen, sociale contacten stimuleren en talenten benutten. Voorbeelden van activiteiten zijn bijvoorbeeld bakken, een spelletje doen, helpen bij koken en voorbereidingen, samen eten en opruimen, wandelen, naar de markt, schoonmaken van de gezamenlijke ruimtes, TikToks maken, meewerken aan de interne nieuwsbrief en ga zo maar door. Via het digitale bord Mijn Eigen Plan kan iedereen zich inschrijven.” “Belangrijk is dat de activiteiten niet in beton gegoten zijn. Vandaag zouden we bijvoorbeeld gaan bakken, maar in plaats daarvan is iedereen naar de markt gegaan, heeft daar een kopje koffie gedronken en nu spelen ze samen een spelletje Hitster.” 
Binnenkort wordt de horecavoorziening in de centrale ruimte geopend. Vanaf dat moment zijn ook gasten van buiten welkom voor een kopje koffie of om aan te schuiven voor de maaltijd. “Dit biedt nog meer kansen voor onze talenten en is goed voor de integratie in de wijk”, denkt Mandy. “Overigens is De Zinvolle Dag nog volop in ontwikkeling; samen met bewoners en vrijwilligers ontdekken we gaandeweg wat wel en niet werkt.”

Wederkerigheid 
Jos en Ria Leufkens (2e rechts en 2e links op foto) er kozen er bewust voor om hun huis te verkopen en een huurappartement bij SAM&ZO te betrekken. “We worden een dagje ouder, ons huis met tuin werd ons te veel en dit concept kwam op ons pad”, zegt Jos. “Het sprak ons meteen aan”, aldus Ria. “Na een aantal gesprekken en een keer meelopen bij ‘De Zinvolle Dag’ waren we verkocht. Het is erg fijn wonen hier. Het appartement is mooi en er is altijd aanspraak.” De wederkerigheid bieden Jos en Ria op verschillende manieren. “Ik breng en haal een talent op van zijn werk bij restaurant Spassie”, vertelt Jos. “Dat scheelt de professionele begeleiding tijd en ik vind het leuk om te doen. Daarnaast help ik bewoners bij kleine klusjes zoals een schilderijtje of plankje ophangen.” Ria vindt het leuk om in de grote ontmoetingsruimte mee te doen met spelletjes of gewoon een praatje te maken. “Ik help soms ook bij de lunch en opruimen. Het is erg gezellig.”

Op ontdekkingsreis 
Els Bouwens (links op foto) werkt als vrijwilliger bij SAM&ZO. “Ik heb 35 jaar in de zorg gewerkt en wil me graag op deze manier nuttig maken. Ik woon in de buurt, dus dat is makkelijk. Het woonconcept spreekt me erg aan. Ik merk wel dat het nog in de kinderschoenen staat. Iedereen is nog zoekende en het is mooi om die ontdekkingsreis mee te maken. Ik hoop wel dat het snel concreter wordt, want ik steek mijn handen graag uit de mouwen en zie er naar uit om straks bijvoorbeeld samen met de talenten in de tuin te werken. Ook ben ik van plan om creatieve activiteiten te doen, zoals bloemschikken of bakken.”

Je mag hier bijna alles doen wat je wilt 
Tijdens het boontjes doppen spreekt talent Bianca Corten uit dat de sfeer bij SAM&ZO prettig is. “In de vorige woonvorm werd ik gepest, maar dat gebeurt hier niet. Ik vind het fijn om zelfstandig te wonen in mijn eigen appartement en mee te doen aan activiteiten als ik daar zin in heb. Je mag hier bijna alles doen wat je wilt, dus dat spreekt me wel aan. Ik help nu hier in huis met schoonmaken en klusjes, maar ik hoop dat ik over een tijdje ergens kan werken met kinderen.” Lucyna Heymann (rechts op foto) komt binnenkort bij SAM&ZO wonen en is er om alvast de sfeer op te snuiven. “Ik wil hier graag wonen omdat er veel sportactiviteiten zijn. Ik woon nu nog thuis, maar kijk er naar uit om op mezelf te wonen. Wat ik leuk vind ik dat je hier een huisdier mag hebben. Mijn ouders hebben een bordercollie en als zij op vakantie zijn mag de hond bij mij logeren.”

Weg met de labels 
SAM&ZO vraagt een andere rol van de begeleiders en dat spreekt Mandy aan. “We zijn minder uitvoerend bezig en meer coachend en faciliterend. Informele en professionele zorg lopen hier voortdurend door elkaar. We zijn er niet alleen voor de talenten, maar ondersteunen ook de reguliere bewoners in hoe zij omgaan met mensen met een beperking. “Bij SAM&ZO kijken we niet eerst naar iemands beperking, maar naar wat iemand kan en wil bijdragen. Het woord beperking gebruiken we dan eigenlijk liever niet meer, het gaat om zien en benutten van ieders talenten. In SAM&ZO vervagen labels: Ik weet eerlijk gezegd soms amper wie een reguliere bewoner is en wie een talent, en dat is precies de bedoeling.”