Interview met rouwclown Lotte

Gerrie Sibels vertelt over haar werk als rouwclown

Mariska: Wat is een rouwclown?  

Gerrie: Een clown laat mensen lachen. Een rouwclown gaat naar mensen die verdriet hebben. En doordat hij dan toch dat neusje op heeft, probeert hij de mensen te laten lachen, op een hele zachte manier. Hij doet een beetje mee in je verdriet en probeert dan toch een glimlach te maken zodat je later nog kan denken: "o ja, ik had verdriet, maar ik moest toch lachen." Daardoor heb je een mooie herinnering. Daar gaat het om, als je rouw hebt dan moet je mooie herinneringen hebben. 

Robert: Hoe lang ben je al rouwclown van Radar?

Gerrie: Ik ben al langer clown van Radar. Toen cliënten waren overleden, voelde  ik dat ik daar iets mee kon en dat is gegroeid. Het is nu twee jaar of drie jaar dat ik daar nu mee bezig ben. Eerst deed ik dat naast mijn ander werk en nu ben ik in dienst van Radar.      

Mariska: Heb je er ook een opleiding van gehad?

Gerrie: In Hannover heb ik 'Der Clown und der Tod' gedaan. Dat is een opleiding van vijf dagen. Daarna heb ik een opleiding voor rouwcoach gedaan. Dat heb ik samen gecombineerd.

Mariska: Was die opleiding niet moeilijk?

Gerrie: Het was heel confronterend. Van jezelf en je mede cursisten je begrafenis vorm gaan geven. We moesten ook een levensloop en wat je allemaal hebt gedaan, gaan uitbeelden. Je moest bij iemand die daar als overledene lag, je emoties tonen. Het was heel zwaar maar ook mooi en leuk om te doen. 

Mariska: Heb je ook je emoties laten gaan?

Gerrie: Rouwen kan nooit zonder emoties. Het is een van de moeilijkste emoties die iemand mee maakt. 

Robert: Help je ook bij een rouwproces?

Gerrie: Ja, dat doen we eigenlijk het meeste. Ik ga een gesprek aan met mensen die een dierbare verloren hebben. Waar loop je tegen aan? Wat vind je moeilijk? En dan heb ik niet altijd mijn rode neus op. Ik kan het wel op die clowneske manier doen. Toch een beetje luchtig maken zodat alles niet zo zwaar wordt. Daarnaast help ik ook mensen die iemand hebben die binnenkort gaat overlijden. Dat is natuurlijk ook wel heel moeilijk. Je weet dat over een paar maanden bijvoorbeeld papa doodgaat. Ik heb er moeite mee. Wat wil ik nog? Wat wil ik papa nog vragen? Wat zou je nog voor papa kunnen doen? Wat gaat er gebeuren als papa overleden is? Dat proces begin ik dus voordat iemand overlijdt. Dan doorloop je veel makkelijker dat rouwproces.

Mariska: Lukt het je altijd om de cliënten op te vrolijken als ze verdrietig zijn?

Gerrie: Het gaat niet om het opvrolijken. Het gaat erom dat je je mooie dingen herinnert. Iemand die een dierbare verloren heeft die heeft zoveel verdriet dat ze de mooie dingen niet meer zien van degene die overleden is. Dat probeer ik dan te ontdekken. Wat vond je mooi aan papa? Wat vond je fijn aan mama? Wat vond je de leukste herinnering? Die probeer ik dan vorm te geven door een ritueeltje te doen. Elke keer als ze dan verdriet hebben dan kun je zeggen: "Weet je nog dat ritueeltje wat we deden?" En zo probeer je dan iemand met zijn verdriet te leren omgaan en dan krijg je toch die glimlach.

Robert: Dus je herinneringen te onthouden?

Gerrie: Ja, dat is heel belangrijk. En een ritueel. Als iemand overlijd dan weten jullie ook dat er kaarsjes worden aan gestoken en muziek wordt gedraaid.  Er worden gedichten voor gelezen. Iedereen gaat er in mee. Dat is waar we naar grijpen om emoties te tonen. Vaak gaat dat over, na verloop van tijd wordt dat minder. Maar het kan ook zijn dat je altijd naar die ritueeltjes blijft grijpen om je verdriet kwijt te kunnen.

Robert: Ik weet dat sommige cliënten het altijd nog moeilijk blijven vinden.

Gerrie: Dus ik probeer om de cliënten een ritueeltje te geven, ook al is het tien jaar geleden. Bijvoorbeeld: als je verdriet hebt, steek dat kaarsje aan of pak die knuffel of ga een kop koffie drinken waar je dat altijd met mama deed. Zo probeer ik hun verdriet een plekje te geven. Dat is gewoon heel belangrijk. Niet gewoon maar doorleven nee, je mag verdriet hebben dat gaat nooit weg.

Robert: Heb je iets bijzonders mee gemaakt wat iemand heeft geholpen?

Gerrie: Ja, ik heb heel veel bijzondere dingen meegemaakt. Een van die mooie dingen is van een cliënt die zijn vader verloor. Ik heb hem een hele grote zakdoek gegeven. Zwart met wit met een hele leuke print erin. Ik heb gezegd: "Dat is je verdriet zakdoek, als je verdriet hebt dan pak je deze zakdoek. En als je moet huilen om iets anders wat een probleem is dan ga je naar de leiding." Ik heb hem toen een paar jaar niet meer gezien. Ik heb hem wel gevolgd en aan de leiding gevraagd hoe het met hem het ging. Toen kwam ik hem bij de lift op de woonvoorziening tegen. Hij stond daar tegen over mij met een big smile. Zijn handen gingen in zijn zak, hij haalde die zakdoek uit zijn zak na zoveel jaar en dan denk ik: "He, het heeft gewerkt, hij heeft nog altijd die mooi gestrikte zakdoek bij zich als troost voor papa." Een big smile en ik krijg een hele dikke knuffel.  Dat is het mooiste wat je kunt doen. Dus dat werkt.

Robert: Doe je nog andere dingen dan clown zijn?

Gerrie: Op bezoek gaan bij mensen die niet kunnen communiceren, bij meervoudig gehandicapten op de Bemelergrubbe of de Kanjel. Daar ga ik ook eens op bezoek. Gewoon als clown, lekker spelen en muziek maken, echt een leuk momentje bezorgen.

Mariska: Hoe vaak word je gevraagd?

Gerrie: Ik heb tijd tekort en help heel veel cliënten. In mijn uren probeer ik dat zo goed mogelijk te verdelen. Ik word gelukkig veel gevraagd.

Robert: Doe je dit alleen voor mensen met een beperking?

Gerrie: Nee, ik doe dit ook voor anderen, niet alleen bij Radar. Ik ben ook uitvaartlezer dus als iemand overlijdt doe ik ook herdenkingdiensten begeleiden en spreken.

Mariska: Hoe ben je op de naam Lotte gekomen?

Gerrie: Mijn tweede naam is Charlotte. Vandaar dat ik dacht: “Dan pak ik Lotte.” 

Mariska: Hoe doe je communiceren met mensen die niet kunnen praten?

Gerrie: Geluid, voelen, aaien, visueel, dus kijken naar iemand. Er zijn zoveel communicatie mogelijkheden. Communiceren is niet alleen praten. Iemand aankijken is ook communiceren. Als ik boos naar jou kijk dan denk je “oe" en kijk ik vrolijk als clown dan denk je “hey, o leuk."

Mariska: Doe je dat ook met picto's of met afbeeldingen?

Gerrie: Dat kan.

Robert: Je bent een keer hier geweest als clown bij Belfort met een collega, een medeclown. Ik vond dat heel leuk om te zien.

Gerrie: Als jullie willen kunnen we best nog een keer op bezoek komen. Dat kan altijd.

Robert: Werk je samen met anderen?

Gerrie: Er zijn nog twee clowns: Zusje en Jara. In de corona tijd zijn wij met z’n drieën alle voorzieningen afgegaan om tuinbezoekjes te gaan doen. De mensen hadden niks. Ze hadden wel de muziektrein wat Monique georganiseerd had. Maar dan gingen we dus in de tuinen spelen, of bij de kinderen van de Grummelkes thuis in de tuin spelen. Die vonden dat natuurlijk helemaal geweldig, een clown op bezoek. Dat zijn ook dingen die wij allemaal kunnen doen.

Mariska: Rouwclown doe je dat alleen of doe je dat nog met andere clowns?

Gerrie: Er zijn heel weinig clowns die dat doen, aandurven. Een heel groot voorbeeld, die clown is helaas overleden, heeft dat zo mooi vorm gegeven. Dat heet eigenlijk ook gentle clown. Rouwclown is een beetje hard, gentle betekent zacht, een zachte manier van clowns. Ik heb in Groningen nog een andere collega die dat daar ook doet. We komen bij elkaar en meestal wisselen we dingen uit. Ik heb donderdag met iemand contact die dit ook heel graag wil gaan doen. Ik heb ook weleens op het kerkhof gelopen als clown. Gewoon rondlopen en dan iemand een zakdoek geven. Het werkt, dat vinden mensen toch wel leuk.

Robert: Raak je soms geëmotioneerd als iemand overlijdt?

Gerrie: Je kunt je emoties niet uitschakelen maar dat mag ook. Het zou niet goed zijn als dat niet was, dat raakt je altijd. Dat kan niet anders.

Mariska: Ben je soms ook op crematies?

Gerrie: Ja, dat kan.

Een vriendin van mij die heeft me dat gevraagd. Toen heb ik gezegd: “Nee dat doe ik niet.” Want dat vond ik dus heel erg moeilijk, maar het kan wel. Ik heb daar een hele theater show over gemaakt, over een clown op het kerkhof, wat dat betekent, die van alles beleeft en er een verhaal over gemaakt. Daar zijn heel veel mensen naar komen kijken.

Robert: Bedankt.


  interview Robert van Deyl

  interview Mariska Snel

  tekstverwerking Erwin Hoenjet

Oktober 2020 


Reacties (1)

Top interview, wat leuk om dit samen te doen. Goede vragen. Bedankt voor jullie inzet
Gerrie @ 07 oktober 2020

Reactie toevoegen +